الف :
اَسْیلوا ASILO : نوعی درخت که مردم برگهای آنرا با سرکه می خورند ،) درخت نارون(
آرْخالُغARKHULOGH : نوعی تن پوش ، پالتو
اَشْنُفِه ASHNOFEH : عطسه
آ ژِنAGEN : بند آب
آسْتانوا ASTANO: داستان
اَلیجِزّو ALIGEZZO: نوعی حشره نر آوازه خوان که هنگام تابستان به دنیا آمده و آواز زیبائی دارد
اَلیفِرنْگواALIFERENGO : نوعی حشره ماده آوازه خوان که هنگام تابستان به دنیا آمده و آواز زیبائی دارد
آلِنْگِرو ALENGERO : صمغ یا شیره درخت
آمُخْتِهAMOKHTEH : آموخته یا معتاد
اِشْکِلْESHKEL : تقلب در بازی
اَلْبُزیALBOZI : خار شتر
اَرْغِهARGHEH : بد کاره
اُرْتَنْگِلواORTANGELO- :-الّاکلنگ
اُوِرْدْOVERD: فراوان ، بسيار
ب :
باغبانوBUGHBANOO : جیرجیرک
بادِ فَتBUDEFAT : نوعی بیماری
بادیه BUDEYEH : کاسه سفالی کشک سایی
بَرزِغْ BARZEGH : رنجش ، ( برزغ شدن : رنجیده خاطر شدن )
بازBUZ : تاب ، ( باز انداختن : تاب بازی کردن )
بُزُمْبواBOZOMBO : نخی که از موی بز باشد
بَلمْ BALM : علف چمن
بِِِرین کردنBERIN KARDAN : تراشیدن پشم یا موی حیوان
پ :
پیچاکPICHAK : متضاد سست ، خوب ، محکم ، قوی ، مناسب
آرد پیچاک : آردی که مناسب نانوائی است
مرد پیچاک : مردی که تندرست و قوی بنیه است
ضرب المثل : گندم هر قدر لاغر تر باشد پیچاک تر است ، این ضرب المثل در نکوهش چاقی گفته شده است
پِشْگْPESHG : مدفوع گوسفند
پس خانه PAAS KHANEH : پستو
پاشنه سوییدهPASHNEH SOIDEH : پاشنه ساییده ، انسان دغل کار
پَتِ پوش PATEH POOSH : آشغال ریزه
پنجه کِشوPANGEH KESHO : نوعی فتیر
پله زیاد کن PELLEH ZIAD KON : نوعی بازی
پَتیاره PATIAREH : بزه کار ، بدکاره
پَم PAM : پهن
پی کَلّگی PE KALLEGI : پی تکی ، پشت گردن کسی زدن
پرچینو PARCHENO : ته مانده محصول زمین را جمع کردن
پِلغاندنPELGHANDEN :كسي را حسابي كتك زدن
پرپرو PARPAROO : پروانه
پاکولو PAKOOLOO : دوش گرفتن کسی ، برروی شانه گرفتن
پا تووِه PATOOVEH : شالی پشمی که به دور پا می پیچند
پا بِزار PABEZAR : چارق ونوعی کفش دهقانی ، پای افزار
پِرّوPERROW : خيلی كم
پر تخمانه PORTOKHMANEH: محکم و ستبر
ت :
تِلو TELOO : خار
تولْTOOL : گل آلود ، ( آب تول : آب گل آلود)
تَنْگل TANGOL: دوک نخ ریسی ،( تنگله : پسر کوچکی که کمک پدرش باشد)
تُنْگُلووا TONGOLOO : تنگ آب
تَک و توش TAK VA TOSH : حرکت و جستجو
تُغُلی TOGHOLI : گوسفند ماده جوان که باکره باشد
تِرَقّانو TERAGHANOO : ترقه
تو تَغِلو TOTAGHELO : دچار سر گیجه شدن و دور خود چرخیدن
تَغْ ولَغْTAGH VA LAGH : سست ، بی قاعده وقانون ، بی سر و سامان
تو کِلوا TOKELOO : کلون درب چوبی را انداختن
تِشیTESHI : نوعی جوجه تیغی بزرگ که به جا لیز صدمه می زند
تار تِنو TARTENO : تارتنک ، عنکبوت
تُتُمTOTOM : منقار
تُخْسْTOOKHS : پراکنده
تُغسْ TOGHS : بچه شرور
تَغْTAGH : بوته هندوانه ، خیار ، کدو یا خربزه
تُکْ TOOK : دهان
تَموسْ TAMOS : کپک
تو پِزوا TOPEZOO : نانی که در ساج بپزند
تو بیر TOBEER : جای آفتاب گیر ( متضاد نسام )
تیجِه TIGEH : جوانه بذر
تولوا TOLOO : هل دادن به جلو
تیلوTILLOO : سفال شکسته
ج :
جُل GOOL : پارچه کهنه و تکه
جُلُمْبِِرِهGOOLOMBEREH : کسی که لباس کهنه و تکه پاره پوشیده باشد
جِزْغالهGEZGHALEH : چربی و دنبه گوسفند که آنرا با گرما دادن آب کنند و پس از خنک شدن به بخش های کوچکی تقسیم گردد
جُمام GOOMAM: کار نکرده ،( جمامی خوردن : کوفتگی کسی که عادت به کار نداشته و کاربدنی دشواری را انجام داده است)
جنگ جنگو GANG GANGOO : استخوان مفصل گوسفند که جوانان با آن قاپ بازی می کردند و می گویند اگر کسی این استخوان را در خانه کسی بگذارد بین زن و شوهرجنگ می شود
جَنگِره GANGEREH : جنگی
جُوازِنْ GOVAZEN : قطعه چوبی که که وسط آنرا گود کرده و به صورت هاون چیزی در آن می کوبند
جوولْGOOL : گود
جيجيدَن GIGIDAN : سوختن سر مو و پشم بوسیله آتش
جُرقْ GORGH : توانا و زورمند
جوجْ کردن GOOG KARDAN : گوژ کردن بدن ، دور خود پیچیدن ، خمیده شدن و توی خود رفتن
چ :
چَریکی CHAREEkI : قحطی ، ( چریکی خوردن = برای مدتی سختی و گرسنگی کشیدن )
چَمْتِه CHAMTEH : خورجین ، کیسه
چهل پو CHEHELPO : کنه سیاه رنگی که خون گوسفندان را می مکد
چو چِلّو CHOO CHELLOO : نوعی بازی با چوب
چُغا CHOGHA : تنپوشی از نمد
چَغِله CHAGHELEH : گردش ،( چغله زدن : گردش کردن ، دور زدن)
چِرْز CHERZ : نوعی پیچک که در باغهای انگور به صورت انگل دور بوته های تاک می پیچد و از مواد غذایی گیاه می دزدد
چَغِرCHAGHER : چسبناک
چو کولیدن CHOOKOLIDAN : زیر و رو کردن ، استعاره ای برای کنجکاوی کردن
چو کو لو شاهCHOOKOLOOSHAH : چوبی بلند برای زیر و رو کردن آتش تنور
چَفتْCHAFT : اصطبل یا آغل گوسفندان در صحرا
چا قولو CHAGHOLO : گنجشک
چِلچِلاقو CHELCHELAGHO : پرستو
چُسِنو CHOSENO : نوعی حشره باغی سبز رنگ که بوی بدی دارد
چِِفتْ CHEFT: محکم ، استوار، ( چفت کردن = محکم کردن)
چانْ CHUN : چرخ خرمن کوبی
چکانِه CHEKANEH : گله ای گوسفند که صاحبانش مردم ده هستند و چوپانش مزدور مردم است
چشتِه خوردن CHESHTEH KHORDAN : بر اثر سابقه طمع کردن
چُک چُک كردن CHOOK CHOOK KARDAN : نجوا کردن ، در گوشی صحبت کردن
چَکْCHAK : قرعه کشی زمین های کشاورزی بین کشاورزان
چِکِلْCHEKEL : کوه
چَکّهCHAKKEH : دست زدن هنگام شادمانی ، کف زدن
چِلْکو CHELKO : هیزمهای ریزه سر شاخه درختان
چَمْCHAM : راه و روش ، خلق و خوی ،( چمش دست منه = با خلق و خویش آشنائی دارم و می توانم رامش کنم)
چُنْدِلو CHOONDELO : روی دو پا نشستن
چوو CHOO : شایعه ،(چوو انداختن = شایعه درست کردن)
چوCHO : چوب
چینِهCHINEH : دانه مرغ ونیز کلافهای دیوار گلی
ح : خ :
خِلامِه KHELAMEH : بره های گوسفند
خِیما KHEYMA : خمیر مایه
خِلْKHEL : آب بینی ، ( آدم خلوک : آدمی که همیشه آب بینی اش سرازیر است )
خُلْKHOL : نوعی علف باغی
خِرْتهKHERTEH :-کهنه
خِلالْ KHELAL : کیسه بزرگ برای جای کاه
خُشْکو KHOOSHKOO : خشکبار
خَشِهKHASHEH : لجن
خِلاشِهْ KHELASHEH : کاه و کلشی که برای بستن بند آب بکار می رود و همچنین خرده های گیاهانی که آب با خود می آورد وبر روی آب می ایستد
خوو KHOO : کردوی زراعت و یونجه
خورِشوو KHORESHOO : نوعی خوراکی که با آب انگور می پزند و شبیه رب انار است
خانابدان KHANABDAN: خانه آبادان
د :
دُغ زدن DOGH ZEDEN: سوراخ کردن خمیر کلوچه با چنگال
دَمی DAMI : دم پخت
دالDALL : پستان گاو یا گوسفند ، گیان
دُرغانو DORGHANOO : گردونک ، فرفره
دَلِهDALEH : نوعی جانور از خانواده شغال ولی کوچکتر ، گور کن
دَرْمِک DARMEK: عنکبوت زهر دار
دُروشُمْ DOROSHOM: داغی که با آهن گداخته بر روی پوست گوسفندان و یا دیگر حیوانات اهلی-جهت-شناسائی-می- دَغْ DAGH : کچل ، تا س
دال وِزوDALVIZO : گنجشک بد صدا
دانه گیDANEGI : پنبه با تخم
دَگْسDAGS : عوض کردن
دینو DINOO : نوعی خار و بوته ای صحرایی که برای لانه سازی کرم ابریشم از آن بهره می گیرند
دَهَنْ آریDAHN ARE : خمیازه کشیدن
دو لَخْ کردنDO LAKH KARDAN : گرد و خاک راه انداختن
دو قولو DOGHOLO : قلقلک
دائولDAOOLL : متر سک
دست لاف DAST LUF : قرض کوتاه مدت ، ( با یک دست از کسی قرض گرفتن و با دست دیگر پس دادن )
ر :
رُخROKH : شاخه جوان و نورس درخت
روشِهROSHEH : اولین شیر گاو ، آغوز
رِزموا REZMOO : نوعی علف باغی
رَجِهRAGEH : طناب برای آویزان کردن رخت شسته شده
رِندووRENDOO : برنج سوخته ته دیگ
ریکْRIK : خنده ، پوز خند ، تبسم ، ( ریکش بازه : لبخند میزند )
ز :
زِکّو زا ZEKKOZA : زایش
زِنْگِلاچوZEN GE LA CHOO : زرد آلو کال ، چاقاله
زولْ ZOOL : قطعات بریده شده پوست حیوان
زِلوZELOO : زیلو ، زیرا انداز بافته شده از موی بز
زووZOO : نوعی بازی با چوب که بچه ها بادهان یک نفس زو را تکرار میکنند ، چو چولو بازی
زورZOOR : کود گاو یا گوسفند ، کود حیوانی
زِرْزِرو ZERZEROO : نق زننده ، غر زننده
ژ:
س:
سَنگِسَرو SANGESARO : موریانه
سو چّو SOOCHO : قره قروت ، دوغ جوشیده شده
سوغون SOGHOON : زحمت بیش از حد به کسی دادن ، کار زیادی از کسی کشیدن
سوقولمِْه SOGHOLMEH : مشت زدن
سیرو SIROO : نوعی نان با سبزی
سِلامو SELAMO : نوعی حشره گوشتخوار ، آخوندک یا ماتیس
سگ مَگِس SAG MAGES : انگل سگ ، مگس سگ که از خونش می مکد
سارُقSAROGH : بقچه
سِتِل SETEL : اردنگی
سَحْSAH : ساختمان گلی وگنبدی دراز برای اصطبل یا کاهدان
سَلیمو SALIMOO : نوعی سبزی صحرایی و باغی
سووSOO : تبار و نژاد ، روشنی ، برای احترام به مرده مدتی برخی از کارها را انجام دادن یا ندادن
سِهِه SEHE : ماسه
ش :
شیْنْ SHYN:درد سر ،درگیری و نزاع ، ( دنبال شین گشتن : به فکر دعوا و درد سر ایجاد کردن بودن )
شِفتوشورSHEFTO SHOR : ساده وکودن
شیشِکSHISHEK : گوسفند نر جوان
شَواشْ SHAVASH : شاباش ، شادباش ، مراسمی در عروسی
شَخی SHAKHI : زمین غیر قابل کشت و سله بسته
شییوSHEYO : کنه مرغ
شین شینو SHENSHINO : سوسک قرمز رنگ داخل حمام و خانه
شو گِزو SHOGEZOO : نوعی حشره با قلاب بلند ( شبیه خر خاکی ) که می تواند پرواز کند و دور روشنایی چراغ جمع می شود
شَتولْ SHATOL : آب گل آلود
شنگل SHENGEL: پشم زیر دنبه گوسفند که به آن پهن چسبیده است.
ص :
ض :
ط :
ظ :
ع :
غ :
غُلْ تُشِن GHOLTOSHEN: نیرومند
غاقِرو GHAGHEROO : آهک و رسوبات ته نشین کف جوی آب یا جای دیگر
غولِِ در GHOOLEDAR : بند درب ، کلون آهنی که با آن پشت درب را از داخل می بستند
غیاق GHEAGH : نوعی گیاه شبیه تره
غُمْبِرو GHOMBEROO : قمری
غُمْبِلِکو GHOMBELEKOO : قارچ
غَسِرْ GHASER : نازا
غُرْتِلِه GHORTELEH : بر آمده گی روی بدن ، باد کردن پوست
غَریشْمار GHARISHMAR : جوگی ، کسی که اهل داد و فریاد است
ف :
فِشْ زدن FESHZEDAN: آب بینی را با فشار به بیرون پرتاب کردن
فِْرتْ کشیدنFERT KESHEDAN : آب یا نوشیدنی را با یک نفس خوردن بگونه ای که هنگام نوشیدن صدای خاصی ایجاد شود .
ق :
ک :
کالِکو KULEKOO : خربزه کال
کالمانو KULMANO : نوعی نان پخته شده با سبزی
کتْ کوسِن KAT KOSSEN : نوعی حشره ، سوسک صحرائی سیاه رنگ
کَلْKAL : بز نر
کِلْواKELVA : نوعی نان که روی سنگ می پزند
کانْ KUN : لانه حیوانات
کَبِلِ درختKABELE DERAKHT : پوست درخت
لَکّاتِه LAKKATEH: زن بد کاره
کاچِّه KACHEH : پر حرف
کلِّه خور KALLEH KHOR : شیطان و پر حرف
کِندُمِه KENDOMEH : خرابه
کِرْتو KERTOO : غضروف
کُلِشْ زدن KOLESH ZADAN : سرفه کردن
کَپْسِنْ KAPSEN : وسیله آشپزی
کُماچ غَلیف KOMACH GHALEF: نوعی فتیر
کلِّه کِنوKALLEH KENOO : حیوان وحشی کوچکی که سر مرغها را می کند و آنها را خفه می کند
کَتْ KAT : گل خشک شده ، کلوخ
کرو KORO : آغل بره و بزغاله
کَشِهْ KASHEH : گودی وسط دو بام خشتی و گنبدی
کُْلْKOL : لنگ
کَلْپوش KALPOSH : پوست غوره
کَلِندانKALENDAN:-شاهدانه
کَلْماسKALLMAS:-سوسمار
کُلوت KOLOOT : تپه های دامنه کوه
کَلِّه کِشو KALLEH KESHO : دزدیده سرک کشیدن
کمچه لپو KAMCHEH LAPO : تخم قور باغه
کور کَکّو خKOR KAKO : کبک کور ، جغد
کووسKOOS : کود گاو و گوسفند که سفت و تخته مانند شود
کلاغ کَشکو KELAGH KASHKOO : زاغچه ، نوعی کلاغ
کِشِنْ کردن KESHEN KARDAN : صاف و هموار کردن
گ:
گِرْداله GERDALEH : دایره
گو گِلّانGOGELLAN : نوعی سوسک ( شاش غلتان )
گوزگولوشتِرGOOZGOLO SHOOTER : مدفوع شتر
گيان GIAN : دال، پستان حيوانات ،
گندو GOONDOO : گنده خمیرنانوایی
گُرْدووا GOORDO: کلیه انسان یا حیوان
گََرْ GAR : کچل ، تاس ، ( گرّ وشا : آدمی که وشا یا شپش باعث کچلی اش شده است )
گُرْسْ GORS : نوعی برنج پخته شده
گال زدن GULZADAN : جا انداختن
گوش گِزو GOOSH GEZZOO : نوعی حشره تابستانی به اندازه خر خاکی
گل پَر GOOLPAR : سر خک
گَزْنِه GAZNEH : نوعی خارکه تیغ های تیزی دارد و باعث سوزش زیادی می شود ( شبیه تره کوهی)
گَندِنا GANDENA: تره
گِرْساGERSA : گیرنده ، واگیر ، مسری
گر گر GOORGOOR : صدای آتش تند
گُمْبِِِلْGOMBEL : جفتک زدن
گندو GONDO: پنبه کمان زده برای ریشتن
گو به گو GO BEH GO : دو مرد را گویند که با خواهر یکدیگر ازدواج کنند
گابرین GABERIN : کود گوسفند یا گاو که سفت شده و به صورت تخته در آمده ( کووس )
گنِسْ GAANEES : خسیس
ل :
لابوLABO : نوعی نان کلفت که با جزقاله و روغن و زرد چوبه می پزند
لاکْLUK : تخته ای گرد برای پهن کردن خمیر
لو LOO: آغل گوسفندان که در زیر زمین ساخته می شود
لاغْْ LUGH: سله ، ترک خوردن زمین خشک
لُغُّز LOQQOOZ : بذله ، لطیفه ( لغزی : مرد بذله گو )
لودِه LODEH : آدم شوخ و بذله گو
لَکّاتِه LAKKATEH : زن بد کاره
لَجّارِه LAGGAREH: زن شرور
لابو LABO: آب برنج آب کشی
لَلِهLALEH : استخوان کلفت
لَغِلو LAGHELO : غلاقی ، روغن داغ کن
لَسْتْLAST : آ هسته (متضاد سریع )
لِخِهLEKHEH : شلخته
لیتوLITO : بچه گنجشک که هنوز پر در نیاورده
لَتّو LATTO : میوه خشک کرده
لَپّانِهLAPANEH : مدفوع گاو
لُپاندن LOPANDAN : لقمه بزرگ در دهان گذاشتن
لاخِهLAKHEH : شاخه
لَغِه LAGHEH : لگد
م :
مُلّالولو MOLLULOLO:-پرستو-،-دم-جنبانک مِتِرْ نِسیمMETTER NESIM : مثالی برای آدم پر جنب و جوش و بسیار کوشا
ماچِّ کُلMUCHEH KOL : سوسمار
مَرْزِه MARZEH : میله ای چوبی برای پهن کردن خمیر نان
مَلْMAL : انگور ، تاک ( مل بند : پارچه ای که با آن شاخه انگور را به پایه می بندند )
مُسْ مُسْ کردنMOOSMOOS KARDAN : معطل کردن ، آهسته کار کردن
موریMORI : کنه ای بزرگ و خاکستری رنگ که خون گوسفندان را می مکد
میراسو MERASOO : نوعی علف باغی
مُغو MOGHO : نوعی سبزی باغی که با آن غذا می پزند
ماچْ MUCH: سگ ماده
مَخْسته MAKHSATEH : مقاطعه
مَرش MARSH : کرمی که در گوشت فاسد ایجاد شود
مُستِه -MOSTEH:-خمیر-یا-گل-را-به-شکل-گرد –در-آوردن
مُسْتِلِهMOSTELEH : بيقواره
ن :
نو کول NOKOOL: بهانه ، سستی
نِسام NESUM: سایه
نونِ گیراNONE GIRA : نان گیرنده ، نانی که خوردنش آدم را دچار سر گیجه می کند
ناشور و نامال NASHOOR O NAMALL : آدم کثیف
نِزْم NEZM: نسیم
ناتِرینگNATERING : با انگشت ضربه زدن،( فلانی به يه ناترينگ بنده : خيلی ضعيفه )
و :
وَرْ وَری زدن VARVARI ZADAN : چشم و هم چشمی کردن
وارِشوVURESHO : مایه خمیر، خمیری که ور آمده ( پف کرده )
واشیلو VUSHILOO : علف درو ، داس
والوVULOO : زگیل
وِسْنی VESNI : هوو ، نسبت بین چند زن که یک شوهر دارند
ویر VYR : منقلب شدن شخص کم ظرفیت از پیش آمدی ناگهانی
ه:
هَمّاموا HAMMAMOO : نوعی حشره کوچک مورچه خوار که توی زمین گودال می کند تا مورچه ها داخلش بیفتند و آنها را شکار کند
هیژْدام HIGDUM : اضافه آب مزرعه که از ته مزرعه بیرون میرود
هَشتیHASHTI : ایوان
ی :
یِلِّهYELLEH : ول ، بی سر و صاحب
--------------------------------------------------------------------------------------------
پيوست ۲: محرم در روستا
جناب آقای ابوالفضل جديدی مشاور آموزش و پرورش دامغان با همكاری خانم فاطمه فئواديان مقاله جامعی در باره مراسم تعزيه و محرم در روستای طاق در هفته نامه كوير مورخه دوم بهمن ماه 1386 خورشيدی نوشته اند كه در ذيل عينا با اندكی دستكاری آورده شده است:
موقعيت جغرافيايی :
طاق به معنای تك معروف به طاق دامنكوه به مفهوم تك بودن در منطقه دامنكوه دامغان واقع شده است . اين روستا در شمال جاده دامغان به شاهرود در كيلومتر 12 شهر دامغان در كوهپايه های سلسله جبال البرزشرقی قرار گرفته و دارای آب و هوايی نسبتا معتدل در تابستان و زمستان ميباشد ودارای امكاناتی نظير : آب آشاميدنی سالم، برق ، مخابرات ، جاده آسفالت ، مدرسه ابتدايی و ... ميباشد .
تاريخچه روستا:
طاق دو قلعه دارد قلعه شمالی که قلعه نو نام دارد و جدیدتر است و مربوط به خانواده شکاری های طاق می باشد و قلعه دوم که در جنوب این قلعه و متصل به آن ساخته شده است قدیمی تر بوده و در داخل آن تپه ای به نام بار قلعه وجود دارد ُ ؛ ( بار قلعه ) تپه بزرگيست به ارتفاع ده متر ، كه روی آن عمارت مجللی ساخته شده است و در دوره قاجار جايگاه ويژه ای داشته است ، يكی از خان های قاجار به نام - الله يار خان دولو- صاحب دهستانهای طاق ، بق و باد صبا ( كلاتو ) بوده و در اين عمارت سكونت داشته است ، وی از رجال بانفوذ و قدرتمند دوره فتحعليشاه و محمد شاه قاجار بوده است ( شرح اين عمارت در كتاب تاريخ و جغرافيای دامغان اثر مرحوم كشاورز آمده است ).
از ديگر مشاهير اين روستا در دوره قاجار – ميرزا محمد خان سپهسالار – صدر اعظم ناصر الدين شاه، بانی زير زمين مسجد جامع و علی آقای طاقی ميباشد ، از علی آقای طاقی پسران وی آقا بابا خان و حمزه خان ( حاكم دامغان ) بوده اند و از پسران آقا بابا خان فردی به نام اسد الله خان محتشم الدوله سر كرده سواران امير اعظم حاكم قومس در دوره قاجاريه است كه با ترور امير اعظم حاكم شاهرود شد و فردی با سواد و خوش خط بود .
محرم در روستای طاق :
چند روز قبل از محرم اهالی روستا آماده ميشوند و با سياه پوش كردن حسينيه و مسجد و كوچه های روستا به پيشواز عزاداری امام حسين ميروند و خانم ها نيز با تميز كردن اماكن مقدسه و مساجد و خانه ها از مهمانان و مدعوين حضرت ابا عبد الله پذيرايی مينمايند .
خانمها از اول محرم تا پايان صفر به مدت دو ماه صبحها در منازل مراسم روضه خوانی و نوحه خوانی دارند و به تعزيت حادثه كربلا ميپردازند كه اين مراسم زنانه به عشوری معروف ميباشد.
از شب اول محرم عزاداری در روستای طاق شروع ميشود و دسته سينه زنی برای آوردن منبر به خانه ای ميروند كه منبر در آنجا مستقر گشته ، و با نوحه خوانی و ذكر مصيبت اهل بيت منابر را به مسجد مياورند و از اينجا به صورت رسمی و نمادين مراسم محرم آغاز ميگردد .
تمام اهالی روستا به اضافه مهمانان و وابستگان آنها از دامغان و شهر های ديگر در دهه محرم مهمان سفره امام حسين ميباشند ، از مهمترين ويژگيهای اين مراسم نظم و انضباط دقيق وبرنامه ريزی شايان توجه برگزار كنندگان مراسم ميباشد ، برای نمونه مسئولين و مجريان مراسم محرم ( كه هريك از قبل كارشان برنامه ريزی و تعيين شده است ) با لباسهای بلند و مشكی و با احترام ويژه و اخلاص مثال زدنی به پذيرايی و خدمت رسانی به عزا دارا مشغول ميباشند و اين در حالی است كه هر كدام از اين عزيزان دارای شخصيت و جايگاه اجتماعی بالائی هستند اما در اين مراسم فروتنی و افتاده گی را پيشه گرفته اند ، و همچنين نقش زنان نيز در پشت صحنه در آماده كردن وسايل ، پاك كردن سبزی و برنج و شستن ظروف و كار های ديگر كه گاه به چشم نمی آيند قابل ستودن بوده و از مردان كمتر نيست .
مراسم در آوردن طوق :
در روستا ، در دهه محرم هر روز صبح يك طوق و بعد از ظهر نيز يك طوق بيرون آورده ميشود در اين مراسم اهالی روستا حين مداحی و سينه زنی به سمت منزل صاحب طوق حركت ميكنند و از سوی صاحب منزل خوش آمد گوئی شده و پذيرايی ميشوند و برای صرف غذا دعوت ميشوند سپس عزاداران با برداشتن طوق به سمت حسينيه روستا حركت ميكنند ، در حسينيه طوق كه از دو قسمت فلزی و دسته چوبی تشكيل شده است ابتدا تميز و مرتب شده و با پارچه ای سياه و سبز پوشيده و برافراشته ميشود .
( صبح روز اول محرم ، طوق سيد نورالله ميركمالی و بعد از ظهر طوقهای محمد ربيع زاده و خانواده بومی بيرون آورده ميشود ، ،در صبح روز دوم طوق از منزل عباس حمزه ای و بعد از ظهر از منزل سيد صادق ميركمالی و در صبح روز سوم طوق حاج سيد جليل مير كمالی و بعد از ظهر طوق علی اكبر آتشی و در صبح روز چهارم طوق خانواده اسكندر زاده و بعد از ظهر طوق نصرت الله ربيع زاده و در صبح روز پنجم طوق مرحوم حسن ملك محمدی و بعد از ظهر طوق خانواده شبانگرد و در صبح روز ششم طوق مرحوم حسين ربيع زاده و بعد از ظهر طوق سيد قاسم مير كمالی و حسن حمزه ای و در صبح روز هفتم طوق حسين فرج زاده و بعد از ظهر طوق رحمت الله زارعی و در صبح روز هشتم طوق مرحوم عباس محتشمی و بعد از ظهر طوق محمد صادق حمزه ای و در صبح روز نهم طوق مرحوم خليل الله شكاری و بعد از ظهر طوق حاجی طاقی و در دهم نيز طوقهای حاجی طاقی در صبح و حاج رضا آتشی در بعد از ظهر جامع ميشود ، لازم به ذكر است كه سنگينترين و بزرگترين طوق از مرحوم عباس محتشمی ميباشد كه به اعتقاد اهالی قديمی روستا توسط سيل از روستای آستانه به طاق آمده است و به همين دليل برخی اعتقاد ويژه ای به آن دارند و در اولين روز محرم آنرا با مراسم ويژه ای با پارچه های فاخر و ارزشمند ميپوشانند و همچنين چند سالی ميباشد كه صبح روز دهم آقايان زارعی و آتشی با پختن حليم و يا غذاهای ديگر به اهالی صبحانه ميدهند و زيارت عاشورا ميخوانند و در شب يازدهم محرم نيزعزاداران حسينی به وسيله دكتر سيد محمد مير كمالی اطعام ميشوند).
تعزيه در در روستای طاق :
تعزيه از مجموعه هنر های نمايشی است كه به خدمت انديشه های دينی و به خصوص حادثه عاشورا در آمده است ، حادثه پر سوز و دردناك كربلا و روايت تاريخ عاشورا در قالب شعر موزون و روان به صورت تعزيه در آمد تا همگان به خصوص عوام بتوانند درك راحت تر و ملموس تری از حادثه كربلا داشته باشند ،دامغان با داشتن گروههای تعزيه خوانی مانند گروه مرحوم حاج عباس فوادی ، مرحوم نظم آرا و مرحوم مربی ، زبان زد عام و خاص در اقصی نقاط كشور و به خصوص مناطق شمالی كشور بوده است ، بنابر سخنان نصر الله آتشی ( تعزيه گردان و بانی حسينيه جديد روستا ) تاريخ اجرای تعزيه در اين روستا حداقل به يكسد و پنجاه سال پيش ميرسد و از اساتيد و تعزيه گردانهای سابق روستای طاق ميتوان از مرحوم شيخ عباس ربيع زاده ، مرحوم مشهدی محمد حسن ربيع زاده ، مرحوم ملا حسين گلشنی ( كه از اهالی چهارده دامغان بوده و در طاق ازدواج و فوت كرده )و مرحوم سيد آقای مير كمالی را نام برد .
از نسل جديد تعزيه خوانها ميتوان از مخالف خوانها آقايان : ابوالقاسم زارعی ، جعفر جزء محتشمی ، سيد رضی مير كمالی و رمضانعلی ملك محمدی و از موافق خوانها آقايان : نصر الله آتشی ، حاج رضی الله آتشی ، علی و مهدی و غلام فرج زاده ، صادق آتشی ، كمال و جمال محتشمی و غلامعلی صدقی را نام برد .
در روستای طاق برنامه تعزيه خوانی از روز اول محرم به شرح زير ميباشد : روز نخست تعزيه متوكل عباسی ، روز دوم تعزيه حجة الوداع ، روز سوم تعزيه عقيل ، روز چهارم تعزيه حبيب ابن مظاهر و مسلم ابن عوسجه ، روز پنجم تعزيه شاهچراغ ، روز ششم تعزيه عابس ، روز هفتم تعزيه حضرت عباس ، روز هشتم تعزيه مسلم ابن عقيل ، روز نهم تعزيه علی اكبر و روز دهم تعزيه امام حسين .
مراسم تعزيه خوانی در سه سال اخير دچار تغييراتی شده است به طوری كه قبل از سال- 1383- تعزيه بعد از ظهر خوانده ميشد و سپس نماز جماعت و پس از مداحی ، سينه زنی، و روضه خوانی و سخنرانی و با اطعام عزاداران مراسم نيز با سينه دوره در شب به پايان ميرسيد ، اما هم اكنون تعزيه خوانی در شب بر گزار ميگردد .
حسينيه جديد روستا از سال 1361 به اين طرف با زير بنای نزديك به يك هزار متر مربع در دو طبقه ساخته شده و هنگام تعزيه و مراسم ديگر خانمها در طبقه دوم و آقايان در طبقه اول دور حسينيه مينشينند و تعزيه خوانان نيز در محوطه طبقه نخست حسينيه به اجرای مراسم شبيه گردانی ميپردازند .
مراسم روز هشتم و نهم محرم :
به رسم ديرينه برای الفت و وحدت و عرض تسليت اهالی روستای طاق از سوی اهالی روستای بق دعوت ميشوند و اهالی روستای طاق از صبحدم روز هشتم با نظم و ترتيب خاص به سوی روستای بق حركت ميكنند و با مداحی و ذكر صلوات و يا حسين خبر حركت قافله هيئت عزاداران حسينی به گوش ميرسد و همه از مرد و زن و كوچك و بزرگ همراه هيئت به صورت خاصی حركت ميكنند مردان مسن در جلوی دسته و جوانان و ميانسالان سينه زن و زنجير زن در عقب دسته حركت كرده و در نزديك روستای بق توقف ميكنند و در اين هنگام بين دو دسته ، دو نفر نماينده از دو روستا اشعاری موزون به صورت سوال و جواب رد و بدل ميكنند كه اين اشعار به صورت زير است :
مهمان : تو ای سخنور سلام عليكم تو را نطق پرور سلام عليكم
رسيديم در تكيه گاه حسين عزيزان و ياران سلام عليكم
ميزبان: تو علمدار حسينی علم از كيست بگو ديده گريان حسينی علم از كيست بگو
خاصه اهل عزا سينه زن و تعزيه گردان همه گريان حسينيم علم از كيست بگو
مهمان : عباس سرور و سالار ما چه شد ؟ با من بگو برادر علمدار ما چه شد ؟
گريان چرا تمام عالم واژگون شده آخر بگو برادر علمدار ما چه شد؟
ميزبان : شنيدم آنكه از آسمان آمد كه از صلابت آن چرخ در فغان آمد
بيا و ناله كن ای ذاكر امام حسين كه چشم جن و ملك زين عزا به جان آمد
مهمان: اگر اجازه ميدهی ای ذاكر خاص حسين سنگ زن يا سينه زن داخل شويم با شور و شين
ميزبان : مرخصيد كه بيائيد در تكيه گاه حسين سنگ زن يا سينه زن داخل شويد با شور و شين
شب عاشورا :
در بيرون روستای طاق مسجدی به نام مسجد بلال وجود دارد كه جهت احترام و ياد كردن از درگذشته گان ، اهالی روستا با مداحی و سينه زنی در آنجا حضور مييابند و سپس در اطراف روستا چرخی زده و به زينبيه و در نهايت به حسينيه روستا باز ميگردند .
يازدهم محرم :
در دامغان روز يازدهم محرم هيئتهای عزاداری از كليه روستاها با تمامی امكانات به شهر ميايند و در دسته جاتی منظم حين عزاداری به سمت فردوس رضا( گورستان دامغان ) حركت ميكنند ، اهالی روستای طاق نيز به رسم ديرينه از طلوع آفتاب روز يازدهم محرم آماده ميشوند و با هيئت سينه زنی و زنجير زنی خود را به حسينيه حضرت ابوالفضل دامغان می رسانند و مراسم را از آنجا به همراه عزادارا ن روستاهای ديگر به سمت فردوس رضا آغاز ميكنند ، در اين روز پس از پايان مراسم كه تا ظهر روز يازدهم به طول ميانجامد اهالی ساكن روستا در منازل حاج نصرالله آتشی و مرحوم حاج عبدالحسين فرج زاده و وديگر طاقيهای ساكن دامغان اطعام ميشوند و پس از صرف ناهار به روستای خود باز ميگردند .
+ نوشته شده توسط سرزمین مهر در چهارشنبه سوم خرداد 1385 و ساعت
1:46 |
